Reportagem: Marçelo C, Colo
OE – CUSSE: Karik imi rona ona istoria akontesimentu iha loron 6 Marsu 2003, kona-ba membru forsa Militar Korea du Sul na’in 5 ne’ebe mota lori no husi na’in 5 ne’e, na’in 1 seidauk hetan to’o ohin-loron?
Akontesimentu triteza nee iha Mota Noel-Ekat, Aldeia Nónkikan, Suku Bobometo, Sub Rejiaun Oe-silo, Rejiaun Administrativu Espesial Oe-cusse Ambeno (RAEOA).
Militar na’in lima ne’ebe lakon vida, kompostu husi Sarjentu Hee Choi, Sarjentu Jeongjoong, Sarjentu Jonghoon Baek, Tenente Koronel Jingkyu Park no Tenete Koronel Byungjo Min.
Momentu ne’eba mota-boot, hafoin uda tun. Miliyat na’in lima ne’ebe kompostu husi Tenente Kronel na’in 2 no Sarjentu na’in 3, hakat mota boot uza kareta.
Tanba kareta mout, sira na’in lima tenta atu hasai kareta. Maibe, derepenti mota lori tia sira-nia Komandante no na’in haat seluk mos mota lori tuir kedas.
Maibe tuir sasin balun, tuir loos, military balun sei bele salva aan. Maibe tanba mota lori ona Komandante, entaun sarjentu sira mos oferese aan ba mota lori.
Komunidade sira, koopera ho autoridade sira buka tuit mate isin sira, no konsege hetan ema na’in haat. Entretantu ida seluk, seiduak hetan too ohin loron, ka atu tama ona tinan 22.
Atu memoriza fatin akontesimentu nee, no forsa militar ne’ebe seidauk hetan, atualmente harii ona jardim no monumentu ida besik mota ne’e. Monumentu ne’e inaugura iha loron 4 Agostu 2022.
Hermenegildo Colo, rezidenti iha area ne’eba esplika, momentu força Koreia du Sul sira lori kareta, la hakat liu husi mota nia sulin kaber, maibe hakat fali husi mota sulin klot.
Nune;e, Kareta sama kona tahu, roda dulas la di’ak. Sira tenta atu hasai kareta, maibe mota lori sira tama to’o fatin lulik ho naran “Olo”. Fatin ne’e, iha fatuk okos ida mota sulin tun sukat nia rohan la hetan.
Iha loron 30 Janeiru 2025 liuba, jornalista www.lifaupress.com, Marselo C. Colo konsege vizita atin ne’e hodi hatene loloos nia kondisaun.
Ho sentimentu koreozu, jornalista estajiariu ne’e hakbesik aan ba fatin nee. Bainhira hare rasik ho matan, mak justifika nia sentiment buka hatene kleur ona.
Tebes duni. Fatin akontesimentu ne’e besik loos fronteira ho Indonesia, dook tebes husi sidade Oe cusse. Maske nune’e, jardim nee atria tebes ema nia matan.
Ladun iha movimentu ema ba area ne’e, tanba kauza mos husi minimu fasilidade transporte. Iha de’it mak komunidade local balun, ne’ebe dalaruma liuhusi fatin ne’e, bainhira ba merkadu ka to’os.
Ambiente matak iha tempu udan ne’e, halo fatn ne’e atrai duni se de’it mak vizita. Fatin merese duni atu sai distinu turistiku memorial, relasiona ho misaun Nasoens Unidas iha Timor-leste, espesial misaun forsa military ba paz husi Korea du Sul.
Karik iha interese atu vizita fatin ne’e, husi sidade Oe-Cusse bele uza transporte privadu ou uza transporte publiku Angguna ka kamionete, selu $ 4 ba – mai.
Husi sidade Oe-cusse to’o Noel Ekat, kuaze ras ida ho balun. Kondisaun Estrada seidauk di’ak, nunee presiza prepara didi’ak transporte nia kondisaun, molok halo viajen.
Molok to’o Noel Ekat, sei liuhusi fatin vulkaun Oe-poto. Fatjn ne’ebe nia ambiente nakonu ho ai-kekeu mos sempre atria vizitante sira, kada tinan bainhira vulkaun ne’e taruru.
La’os ne’e de’it, Iha Oe-poto bele uza tempu uitoan, lao sama-ain fatin tuir linha fronteira ho Indonesia. Tebe halimar bola karik, tebe husi rai Timor-leste, tamaliu ba teritoriu Indonezia. Se maki ha interese no koriozu tebes atu vizita rai nee?
