Reportagen: Osterlia Muni
DILI- (Lifaupress):
Primeiru Ministru RDTL, Kay Rala Xanana Gusmao husu timoroan sira, hakerek livru kona – ba istoria no saida de’it mak presiza atu prezerva ba jerasaun atual no jerasaun foun sira.
Primeiru Ministru RDTL, Kay Rala Xanana Gusmao hateten ida-ne’e iha nia intervensaun bainhira lansa livru “ Xanana Sasulu Dame Nian” hakerek husi joralista no eskritor Cancio Cassimata Ximenes.
Lansamentu livru ne’ebe nia kontiudu maioria kompilasaun ne’e, realza iha Salaun Multiusos GMN TV, Bebora, Dili, Tersa – feira,( 25/03/2025). Marka mos prezensa, Prezidenti Parlamentu Nasional, Maria Fernanda Lay, membru Governu balun, Prezidenti Konsellu Administrasaun GMN, Jorge Serano, konvidadu sira, jestor media no jornalista sira.
“ Ha’u apresia eskritor nia esforsu hakerek livru. La’os tanba nia hakerek kona-ba ha’u, maibe tanba nia hahu ona buat ida, atu rai netilk buat ida, para ema lee, kunhese no intende saida mak akontese,” Xanana dehan.
Xanana mos la satisfas bainhira autor ba livru sira ne’ebe hakerek kona-ba Timor-leste, maihusi ema estrajeiru de’it. “ Ita hare livru barak, ema seluk mak hakerek. Sira mai Timor, haleu fatin-fatin, husu informasaun no dadus uitoan, depois sira hakerek livru. To’o ona tempu, timoroan mak hakerek rasik livru sira, kona-ba ba Timor,” Xanana dehan tan.
Primeiru Ministru mos husu, atu bainhira hakerek livru labele hare de’it parte pozitivu, maibe iha parte negativu ka kritika. “ Hakerek presiza mos hatudu Kritika, ba buat ne’ebe ladun di’ak no presiza atu hadia, “ nia dehan tan.
Entretantu, eskritor livru “ Xanana Sasulu Dame Nian”, Vancio Casimata Ximenes esplika, livru hakerek iha pajika 423 ho artigus 18, fahe ba luhu tolu. Luhu primeiru, kona-ba “ Ha’u Hakerek”, ne’e kompila buat sira ne’ebe mak eskritor hakerek ona kona-ba Xanana Gusmao, antes no publika iha meius komunikasaun sosial sira,
Luhu daruak, hakerek kona-ba prosesu rekonsiliasaun, ne’ebe buka fasilita komunikasaun no reintergra fali Timoroan sira ne’ebe muda ho obrigatoriu ba tina Timor Osidental.
Luhu datoluk, kona-ba “Xanana Hakerek”, ne’ebe nia kontiudu foti husi materia sira ne’ebe Kay Rala Xanana Gusmao hakerek tiha antes., inklui Xanana hakerek kona-ba Teoria konspirasaun.
“Ha’u lembra Maun Boot Xanana Nia Mensagem rekonsiliasaun Timor Dame nee Ita tenke halo lakan Bainhira Ita hu’u beibeik ai kesak Mai iha Ita Nia oin Ita hu’u Nia lakan Nafatin ba Nafatin,” Cancio Cassimata Ximenes hateten.
Elaborasaun Livru Ida nee hahu iha 2017. Maibe buat ne’ebe Cancio hakerek np hatama iha livru ne’e, hahu kedas tinan 1999 too 20014.”Tanba presiza halo edisaun, revizaun, maka foin kumpri ba livru ida – ne’e,” nia dehan tan. Livru ne’e imprimi iha Indonesia. Ba imprime etapa primeiru, limit aba livru 100 de’it, bazeia ba kapasidade orsamentu.
Entretantu Julio Thomas Pinto, eskritor no komentador, observa livru ne’e nia kontiudu tulun tebes, atu hatene istoria no kumprimisiu husi ukun na’in sira, ne’ebe refleta iha testu livru ne’e husi eskritor no mos Kay Rala Xanana Gusmao.
Julio Pinto mos hare, iha livru ne’e, espresa nia vaporitizmu ba Kay Rala Xanana Gusmao. Nune;e, ladun iha kontiudu kritiku iha livru ne’e. “ Hau lee livru ne’e, ha’u nota eskritoor mos fanatic ba Maun boot Xanana,” Julio dehan.
Eskritor rasik rekunhese, atria ho Xanana Gusmao nia umanidade, ne’ebe simples, hakbesik no hadomi povu. “ Nia nuudar lider ida uniku, iha nia maneira hakbesik nia povu,” Cancio dehan. (*)
