Reportajen: Osterlia Muni
OE-CUSSE-(Lifaupress): Prezidenti Autoridade RAEOA, Regio Da Cruz Salu, Tersa Feira (03/02/2026) iha Aldeia Tumin, Suku Bobometo, Sub Rejiaun Oe- Silo lansa ofisial fa’an fos ho folin baratu $ 10/ karon ho kilograma 20, diferenti ho folin iha merkadu $ 13/karon.

Prezidenti Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu hateten, lansamentu ne’e nuudar programa real husi Governu, atu halo intervensaun merkadu hodi hakman komunidade kbiit laek sira, asesu ba aihan baziku fos ho folin baratu. Iha RAEOA, lansamentu ne’e realiza iha fatin tolu. Fati rua seluk iha suku Makelab (Pante Makasar) no iha mos sei iha Sub Rejiaun Pasabe.
Prezidente Autoridade mos dehan, RAEOA iha zona potensial ba agrikultura. Maibe, durante ne’e sei esplora didi’ak hodi eleva kuantidade produsaun aihan. Nune’e, iha tina sira tuir mai, Governu konsistensia atu buka meius adekuadu, identifika fatin agrukultura potensia sira hodi dezenvolve liuhusi alternativu tekniku agrikula modern.
“Ita avalia fila – fali ita-nia estratejia barak, ne’ebe ita tenta aplika durante tinan barak ona, maibe seiduak sai alternativa no kontribui produsaun aihan barak. Iha sei iha problema, ne’ebe akontese iha bai loron, ne’ebe rai potensial sira la produz aihan,” PA dehan.
Nunee, atualmente, Governu kolabora ho potensial parseiru matenek sira, atu hari’i alternativu aumenta tempu produsaun aihan kada tinan, inklui tempu bailoron.

Governu mós hanoin hela atu hari sentru lojistiku Regional. Nune’e, presiza identifika rai potensial produsaun ai – han, investe atu asegura produsuan aihan ba povu-nia nesensidade baziku prinsipal.
Entretantu, Diretor Regional Komercio Industria, Orlando Quelo hateten, Governu RAEOA liuhus Diresaun Regional Komersiu no Industria la impede merkadu livre, inklui fa’an fos iha Kioske sira. “ Governu RAEOA iha obrigasaun atu halo intervensaun, liliu ba ferik no katuas sira la iha assesu atu ba to’o merkado, bele asesu iha fatin intervensaun merkadu ne’e,” Diretor Orlando hateten.
Nia mos informa, lansamentu intervensaun merkadu, espesial ba fos iha fatin tolu, kompostu husi Usi Tako, Makelab no Bobometo. Iha Tumin (Bobometo), ekipa fasilita fos karon 25.

“ Ami mos sei bá tan fatin seluk. Iha ne’e, ha’u orienta atu ekipa fasilita liu make ma sira ne’ebé presiza duni atu hetan asesu fos. Husu autoridade local, Xefi Suku Bobometo ho Xefi Aldeia sira, bele indentifika ita – nia populasaun no familia uma laran ne’ebe presiza duni fos,” nia hateten.
Xefi Suku Bobometo, Jose Labi Caet agradese ba Governu tanba fasilita intervensaun fos ba populasaun sira ne’ebé presiza. “Ami kontenti, tanba liuhusi intervensaun ne’e bele fasilita fos ba komunidade kbiit laek sira. Tanba kondisaun udan no dalan aat, movimentu bá merkadu susar tebes,” Xefe Suku Jose Labi Kaet dehan.
Serafina Anuno, rezidenti, hateten, “Ami kontenti ba ita-nia Autoridade ne’ebé bele mai to’o ami-nia Fatin lori fos ho folin baratu. Ami bele hola to’o karon 2a ba leten. Dalaruma ami hola iha kios, merkado nokareta balun mai fa’an to’o iha ne’e ho folin $13 kada karon.” (*)


