Reportajen: Jacinta Mendes Gonçalves/ Elizaria Noronha
DILI (lifaupress) : Jerasaun foun, liuliu estudante sira atu kunhese istoria luta husi Inan-aman sira ne’ebe luta ba rai ne’e to’o hetan Independensia.
Inocêncio Mau-putar Cândido de Jesus, nuudar Koordenador Eshana UNTL iha seminariu nasional hodi komemora Loron Nasional Veteranu, Domingu (2/3/2025) iha Salaun Auditorium Muzeu Rezistensia Dili, hateten, nudar jerasaun foun, liuliu estudante, hotu – hotu tenki tau importansia ba Inan – aman sira, ne’ebe luta ba raí ida – ne’e.
“ Presiza tau atensaun ba komemorasaun Loron Nasional Veteranu ba luta dezenvolvimentu nasional,” Inocêncio Mau-putar Cândido de Jesusdehan tan.
Iha Seminar ne’e, Eis Xefi Estadu Maior Jeneral F-FDTL, Major Jeneral (reformadu), Lere Anan Timur no Ministru Asuntu Veteranu, Gil da Costa Monteiro alias “Oan Soru” nudar orador prinsipal.
Objetivu seminar ne’e, atu relembra fila – fali veteranu sira ne’ebe luta to’o ukun rasik aan no mos fanu nafatin joven no estudante sira, tau importansia ba inan – aman sira-nia sakrifisiu, ne’ebe mos luta ba rai ne’e.
Eshana, iha nia misaun hatur ona iha lina primeiru, hareliu ba kualidade pesoal ne’ebe iha sentidu nasionalizmu no patriotizmu.
“ Semináriu ne’e, ami konsidera nudar meius ida atu dada nafatin juventude no estudante sira, nafatin sentidu nasionalizmu,” nia dehan tan.
Atividade Eshana ne’ebe hala’o kada tinan, hanesan la’o husi Baucau, fatin ne’ebe kaptura saudozu David Alex Dai-Tula mai to’o Díli, iha komemorasaun loron Falintil.
Tinan hirak liuba, Eshana organiza long march, husi Bobonaro, fatin ne’ebe heroi Maria Tapo nia luta fatin, mai to’o Díli, nuudar ezemplu di’ak husi joven sira hotu, ne’ebe tau importansia ba luta – na’in sira ba ukun rasik aan.
Tinan ida-ne’e Eshana halo long marsh ho tarjetu husi la’o ain husi Oe – Cusse mai kapital Díli. “ Ami agradese ba Ministru Asunto Kombatentes Libertasaun Nasional, ne’ebe sempre suporta Eshana – nia atividadesira,” nia hateten.
Entretantu Joviano Salves Reis, Xefe Departamentu atividade estra kurikular UNTL haktuir, sidadaun hotu tenki fo onra vitoria ba heroi sira – nia luta ba libertasaun tomak iha prosesu luta ba ukun rasik aan.
Tuir Joviano Salves Reis, nia observasaun, Eshana nunka haluha istórialoron Veteranu, loron 20 de Maiu, loron Falintil 20 Agostu no loron proklamasaun indepedensia, 28 Novembru. Liuhusi atividade sira ne’e, loke opurtunidade ba fon-sa’e sira kunhese no aprende husi luta na’in sira hodi kontribui ba prosesu dezenvolvimentu nasional.
“ Mai ita aprende hamutuk ho ita-nia veteranu sira. Barak lá hamutuk ona ho Itá, maibe balun sei hamutuk hela ho ita, hametin fileira luta ba desenvolvimentu no povu nia moris di’ak,” nia hateten.
Nia dehan tan, Amo Papa Francisco iha nia vizita Pastoral iha Timor-leste, hateten, Ita – nia fiar hanesan maki ta-nia kulturta.
“Ita – nia fiar no fo onra, konsidera hanesan kultura ida, atu nasaun ida-ne’e la’o ba oin ho diak. Husu ba foin – sa’e sira hotu hotu, atu haraik anno respeitu ita-nia veteran sira, ne’ebe inspira nafatin ita, liuhusi loron Veteranu,” nia hateten.
Iha parte seluk, Major Jeneral (Reformadu) Lere -Anan Timur hateten, ema rihun ba rihun fakar sira nia ran no lakon vid aba rai ne’e. Ohin – loron faluk no oan ki’ak sira, balun lá kuinese Inan – aman.
“ Sira dehan ha’u – nia laen mate iha funu. Balun fali dehan, ha’u la kunese ha’u – nia inan – aman. Tamba funu, ohin – loron oan kiak,” Lere hateten.
Gil da Costa “Oan soru” hateten, povu mak eroi liuliu estudante hadomi natureza. “ Agradese ba alin sira ne’ebe realiza eventu ne’e. Ministeriu Libertasaun Nasional ho CCLN lá organiza seremonia boot ba loron nasional Veteranu tinan ne’e.
Iha loron 3 3 Marsu 2025, desidi tiha ona atu funsionáriu deit mak hasa’e Bandeira Nasional, konsidera hanesan um mes de março, hahu tuku 07.00 dader. (*)
