Reportagen : Florentina Bianco da Cruz
DILI— (lifaupress ) : Movimentu Tane Aas Lian Suku (MOTALIS) Katrai-Kraik, Postu Administrativu Lete-foho, munisipiu Ermera, protesta deklarasaun husi Administradór Postu Administrativu (APA) Lete-Foho, munisipiu Ermera, tanba hatudu arogansia poder no la demokratiku.
Protestu ne’e hato’o husi Portavoz movimentu, Silvano Maia de Jesus, Segunda – feira (26/05/2025) liuhusi konferensia imprensa iha Jardim 5 de Maiu, Dili.
Antes ne’e, iha ambitu Komemora Aniversariu Retaurasaun Indenpendensia Timor-Leste ba dala XXIII iha Postu Administrativu Letefoho, Segunda – feira (20/5/2025), Administrador Lete-foho hateten, nuudar Administrador Postu la fó espassu ba movimentu MOTALIS, atu halo diálogu no movimentasaun nuudar forma kritika ba autoridade sira iha Suku no Postu Administrativu Letefoho.

“Ami lamenta tebe-tebes ho diskursu Administradór Postu Administrativu Letefoho, tanba la iha fundamentu legal,” nia dehan.
Movimentu Tane A’as lian suku Katari-Kraik Motalis klarifika, katak, movimentu nia ezistensia la’os atu impede kualkuer tipu dezenvolvimentu, maibé atu halo kontrolu sosiál ba kualkuer tipu ba dezenvolvimentu, ne’ebé integradu no bele garantia nia sustentabilidade ba tempu naruk. Tanba MOTALIS iha vizaun boot no estratéjiku, atu kontribui ba kualkuer tipu dezenvolvimentu.
Iha Konstutuisaun RDTL artigu 40 númeru 1, hateten sidadaun hotu-hotu iha direitu no liberdade atu hato’o informasaun no simu informasaun ne’ebe lolos nian. No numeru 2 hateten, liberdade koalia no informasaun ninian labele hetan limitasaun husi sensura ruma.
Alende ne’e, iha mos Dekreito Lei Nümeru 5/2005 ne’ebe atribui kompetensia ba pessoa koleteiva ne ebe mak iha boa voantade, atu hari’i movimentu no assosiasaun sira ho natureza Organizasaun não Governamental, ho estatuto hanesan Assosiasaun Nasional e voluntariamente sem lukrativu, sem partidaria, maibe hakarak hari’i paz no estabilidade hodi kontribui ba prossesu de dezemvolvimentu nasional, la’os atu halo krime.
“ Nune’e Administrador Postu labele bandu fali movimentu ne’ebe halo kontrolu social ba politika publika ho nia implementasaun sira iha nivel Suku to’o nasional,” nia dehan tan.
MOTALIS halao nia kna’ar nu’udar ajente kontrolu social, kabe mos ba três pilares akadémikas mak “Edukasaun, Peskiza no Dedikasaun Komunitaria. MOTALIS rasik mai ho lema “ Tane’e a’as Lian ba Lian Lae’k sira, hodi buka lia loos no justisa “.
“ Ami husu Administrador tenke lee konstituisaun RDTL, lei no Dekreito Lei sira, ne’ebe mak agora dau-daun vior hela iha nasaun RDTL. Alemde ne’e, tenke klasifika didiak terminolojia ba liafuan Konstrusaun no Alargamentu, atu sosiedade ne’e hatene loloos,” Portavoz dehan.
MOTALIS mos kritika Administrador Postu Administrativu, kona-ba prosesu dezenvolvimentu ida ho distansia kilometeru 8, la’os alargamentu hahu husi Aimeta ba Mamukoliria no Baulisuria, nee la’os konstrusaun, maibe alargamentu ka expansaun ba dalan atu luan.
“ Konstrusaun signifika kompañia CCECC foin loke ka foin konstrui fali dalan. Maibe estrada rural ne’e, antes ne’e omunidade asesu tiha ona,” nia esplika.
Iha parte seluk, MOTALIS orgullu ho kompañia CCECC ne’ebe rekoîñese iregularidade iha akordo anterior, hafoin iha dia 22 de maio de 2025 Amu Vigario Paroquia Letefoho tun direitamenta ba farin alargamentu, hodi esplika ba Autoridade Lokal no veteranos, inklui komunidade iha fatin alargamentu Área manukoliria nian.
Kompañia CCECC konkorda ona, atu reve fila – fali Akordu servisu, hodi sita ezizensia hirak ne’ebe mak MOTALIS propoin atu anexa mos iha akordu revizaun ne’e.
Lia-fuan Sobornu
MOTALIS mos hakarak klarifika ba públiku, relasiona ho komferensia imprensa ne’ebe halao iha loron 8 fulan maio tinan 2025, sita kona-ba liafuan subornu, tanba bazeia ba faktus ne’ebe MOTALIS asessu husi Autoridade Nacional Minerais (ANM) /
Tuir dadus, fatuk ida Asdan ne’e xefe suku katrai-kraik nia Kompañia Katrai Unp Lda join venchor bo Kompañia CCECC ho 51% no 49%”. MOTALIS orgullu ba kompañia CCECC ne’ebe rekoîñese iregularidade iha akordu anterior. (*)


