Reportazen: Lúcia Ramos Simões Freitas
DILI (lifaupress.com): Kampaña Loron 16 Ativizmu Kontra Violénsia hasoru Feto “Hamutuk ita halo Mudansa” Chega! ba Violénsia Hasoru Feto no Labarik-feto

Violensia ba Feto kontinua buras iha ita rai, Okupasaun hotu, maibe kanek sira seidauk maran, Kanek sira seluk mosu tan, Feto nafatin mak sai vitima ba violénsia.
“Relatóriu Chega rejista feto liu atus ualu (800) hetan ona violasaun seksual durante tempu okupasaun iha tinan 1975-1999” Portavoz Lúcia Fatima Da Silva Afirma ba jornalista sira iha fatin Edifisio Fokupers Farol Dili, Kuarta Feira (27/11/24).
Depois de ukun, Situasaun violensia sei kontinua hafalun feto no labarik feto nia moris. 33% feto ho Idade 15-49 esperiensia ona violénsia hosi sira-nia parseiru moris. Ne’e signifika feto na’in 1 entre na’in 3
hetan violensia iha nia moris, Violénsia ne’e la’os de’it akontese ba feto adultu, maibe feto hasoru violénsia hahu kedas husi bainhira sei labarik. Iha dadus DHS hatudu mos 66% feto hetan ona esperiensia abuzu fiziku, no 24% feto hetan esperiensia abuzu seksual bainhira sei labarik.
Organizasaun fornesedor servisu asistensia ba feto no Labarik-feto sira, inklui polisia VPU Loron-loron simu keixa no fó asistensia ba feto no labarik-feto sira ne’ebé sai vitima ba violénsia bazeia ba jéneru.
Tinan 5 nia laran, Fokupers rejista total kazu 557 Violénsia doméstika – hasoru fen no 301 kazu violénsia seksual hasoru feto no labarik-feto Durante tinan 5 ne’e nia laran, Feto na’in 5 mate Violénsia doméstika-violénsia husi laen no labarik-feto ida mate tanba violénsia seksual no violénsia fiziku iha uma laran.
Violénsia hasoru feto no labarik-feto kontinua as!! Retratu sira ne’e hatudu momoos situasaun problema sosial boot ne’ebé todan iha feto nia moris.
Liu husi meiu ida ne’e, iha ambitu kampaña loron 16 ativizmu kontra violénsia hasoru feto no labarik-feto, Fokupers bolu nafatin ita hotu-hotu nia atensaun atu ita hotu hamutuk halo mudansa ba Timor-Leste ida neʼebé hakribi violénsia hasoru feto no labarik-feto.
Ita hotu nia responsabilidade hodi halo asaun kiik ne’ebé bele kontribui ba Paz iha familia, sosiedade no nasaun hodi hatete no halo hamutuk mudansa:
Hamutuk ba mudansa: liuhusi muda liafuan, atetude no hahalok ne’ebe suporta violensia Hamutuk ba mudansa: Kumpre vitima sira-nia direitu, hodi asegura vitima sira iha asesu lalais no adekuadu ba servisu rekuperasaun, akompañamentu legál no justisa.
Hamutuk ba Mudansa: Hapara impunidade, ejize responsabilidade ba autor violènsia sira Hamutuk ba Mudansa: estabelese toleránsia zero ba violénsia hasoru feto no labarik-feto sira.
Hamutuk ba Mudansa: Halo investimentu ho seciedade iha perveisaun no responde sedu ba viloénsia.
Feto moris laiha diskrimasaun no violénsia mak sei kontribui ba familia nia haksolok no saudavel, Feto nia moris laiha violénsia sei kontrubui ba komunidade no sosiedade moris iha armonia no dame.
Feto nia moris laiha violénsia mak hatudu loloos ita-nia fiar neʼebé sai ita-nia kultura Feto nia morís laiha violénsia mak sei hamenus taxa mortalidade inan ne’ebé la’os kauza husi moras loloos no hamenus gastus orsamentu estadu ba tratamentu saúde.
Feto nia moris laiha violénsia mak sei hametin ekonomia familia no nasaun, Feto nia moris laiha violénsia mak atinji loloos nasaun ne’ebe moris iha igualdade no respeita direitus umanus.
Feto nia moris laiha violénsia mak sei hatuur aliserse ne’ebé metin iha familia, komunidade, sosiedade no nasaun, Ajenda Fokupers iha kampaña Loron 16 ativizmu kontra violénsia hasoru feto no labarik-feto.
25 Novembru 2024: Lansamentu kampaña violénsia hasoru feto mak forma violasaun direitu umanu liuhusi lansa plataforma foun website Fokupers: fokupers.org
26 Novembru 2024: Mensajen Proteje feto no labarik-feto husi VBJ, hafasil asesu ba rekuperasaun no justisa ba vitima VBJ iha facebook
27 Novembru 2024: Konferensia imprensa
28 Novembru 2024: Proklama hamutuk “Chega ba violēnsia bazeia ba jéneru” liuhusi facebook
29 Novembru 2024: Loron Internasional ba Defensor Direitus Umanus Feto (International day for women human rights defender) – “Feto mak Futuru” liuhusi facebook 1 Dezembru 2024: Loron AIDS International-Proteje feto-inan, feen no oan nia saude husi AIDS
2 Dezembru 2024: Loron International da Abolição Escravatura (mensajen husi facedbook FOkupers)
3 Dezembru 2024: Loron Internasional ba Ema ho Defisiensia Seminar no Bazar” Hamutuk ita prevene no hapara violénsia hasoru feto liuhusi asegura feto nia direitu fundamental sira inklui direitu b arai no proriedade.
5 Dezembru 2024: Loron International ba Voluntariu mensajen iha facebook Fokupers, 6 Dezembru 2024: Loron Zero Toleránsia ba Violénsia hasoru Feto 7 Dezembru 2024: Loron Invasaun-Mensajen pozitivu iha facebook Fokupers.
9 Dezembru 2024: Human Rights Defenders day – Diálogu públiku ho foinsa’e Hamutuk ita prevene no hapara violénsia hasoru feto hodi promove igualdade jéneru no asegura feto-nia direitus umanus liuhusi empoderamentu ekonomia, 10 Dezembru 2024: Kongresu Feto Nasional ba Daneen.Hamutuk ba Mudansa: Mai Hamutuk Prevene no Hapara Violénsia hasoru Feto no Labarik-feto. (*).


