Reportajen: Selestinho Mani Falo
Maximiana Livania Sagrada Farão (idade 48), moris iha loron 19 Fevereiru 1976oan Feto mesak husi Moises Fernandes, Proffesor iha tempu Portuguêsa no inan Cristalira Ferrão, dona de casa maibe mate tinan 1976, bainhira Maximiana foin halo fulan hitu (7). Maximiana husi Manu Fahi, Postu administrativu Alas, suku Maluk ida, aldeia Tahu been.
Depois nian inan mate, familia ho naran José Tilma no Piedade Ferão mak haiak Maximiana Livania Sagrada Farão hakiak to’o bo’ot.
Hahu nia eskola Pre-primaria foin kompleta tinan 7, 1982 iha Sekolah Dasar Negeri (SDN) Alas Kota to’o tinan 1988.

Depois nia remata pre-primaria kontinua kedas estuda ba Ensinu Sekundaria hahu tinan 1989 to’o 1991. Tempu ne’eba Ensinu Basiku la iha. Nunee mak nia direita ba Ensinu Sekundaria ho idade 17.
Alende nee remata Ensinu Sekundaria tinan 1991, simu informasaun husi eskola emfermajem, Sekolah Perawat Kesehatan (SPK) Lahane, Dili, katak atu simu estudante foun, nune’e Maximiana Livania Sagrada Farão iha interese registu naran.Ema na’in 50 husi munisipiu Manufahi mak tau naran.
Ikus haree resultadu, ema na’in 4 de’it mak liu ka aprovadu, inklui Maximiana ho valor ezame ikus Ensinu Sekundaria total 31.
Nia kontinua eskola emfermajem iha Sekolah Perawat Kesehatan (SPK) Lahane, Dili durante tinan 3, hahu tinan 1991 to’o 1995. Tinan 1994 nia hetan ona parseiru ho naran Angelo Urbano Fernandes husi munisipiu Dili, Postu Vera Cruz, Suku Vila Verde, Aldeia Niken.
No iha tinan nee kedas sira hola malu, depois simu kedas Sakramentu Kaben Iha Igreja Katedral Dili, loron 29 Agustu 1994. Maske nune’e, prosesu estudu la’o nafatin.
Durante prosesu estudu tinan 13 ne’e, hetan suporta husi aman rasik no husi aman no inan hakiak to’o remata prosesu estudu.
Nia remata eskola emfermajem iha Sekolah Perawat Kesehatan (SPK) Dili, tinan 1995. Maximiana la konsege kontinua eskola Parteira tanba hetan ona oan. Nia para tinan rua hodi hare nia oan no tempu hanesan buka servisu.
Tinan 1997, hahu servisu iha Puskesmas Maloa , Bairopite Dili ho salariu 30 dolares amerikanu to’o 1999, nuudar hanesan Infermeira. Nia hela hamutuk ho nia parseiru iha Kaukalidu.
Depois loron 30 fulan setembro tinan 1999 kontinua nia servisu ba funsionariu iha Hospital Nasional Guiduvaldares (HNGV) area emfermajem. Iha momentu ne’eba Assumi kargu xefe unidade tinan 1 hahu 2000 to’o 2021 halo atendimentu ba pasiente neebe atu trasferensia husi avião ba Oe-cusse. Depois tinan 2021 sai fali funsionariu bain-bain ba area infermeira. Iha Tinan 2018 kontinua estudu iha instituisaun Superior Cristal (ISC) no remata tinan 2021.
Maximiana la mehi atu sai diretor Emfermajem maibe loron 16 fulan Janeiru 2024 hetan konfiansa husi Ministra saude atu asumi kargu hanesan diretor emfermajem.
Vestuaria neebe Maximia gosta uza mak Tais tanba nee identidade Timor-leste, no Tais neebe mak hakarak uza hanesan Lospalos, Suai, Oe-cusse no Maliana tanba sira nia tais diferente. Kor favoritu mak Mutin no hahan favoritu mak Modo Kabura. Maximiana iha oan nain 6 Feto 3 mane 3 dadauk hela iha Bairopite Kaukalidu.
Mensajem ba povu tomak teritoriu Timor-Leste katak la bele tauk atu mai konsulta iha Hospital. “ Ami atende ho fuan – laran no atende imi nia-an hanesan atende ami nia-an,” nia dedan.


